Granica, od której dziecko urodzone przedwcześnie ma szansę przeżyć, przesuwa się od dziesięcioleci. Jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku dziecko z 24. tygodnia uznawano za skrajny przypadek. Dziś neonatolodzy coraz częściej podejmują walkę o dzieci z 22. tygodnia. W tym samym czasie w wielu krajach aborcja jest dopuszczalna do 24. tygodnia, a w niektórych sytuacjach także później.
Co pokazują najnowsze dane
W 2025 roku w czasopiśmie „JAMA” opublikowano analizę prawie 60 tysięcy dzieci urodzonych między 22. a 25. tygodniem ciąży w 795 amerykańskich oddziałach intensywnej terapii noworodka w latach 2014–2023. To około 86 procent wszystkich takich urodzeń w USA.
Wyniki dla 22. tygodnia są uderzające. W 2014 roku aktywne leczenie podejmowano u niecałych 29 procent tych dzieci, a przeżywało niecałe 26 procent. W 2023 roku aktywne leczenie podejmowano już u prawie 79 procent, a przeżywało 41 procent. W 23. tygodniu przeżywało 58 procent dzieci.
Rekord należy do Curtisa Meansa z Alabamy, urodzonego w 2020 roku w 21. tygodniu i 1. dniu ciąży. Przeżył i został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa jako najbardziej przedwcześnie urodzone dziecko, które przeżyło.
Dwa oddziały, ten sam tydzień
W dużym szpitalu klinicznym na jednym piętrze może działać oddział intensywnej terapii noworodka, a na innym oddział ginekologiczny, na którym przeprowadza się terminacje ciąży. Na pierwszym zespół robi wszystko, by dziecko z 22. tygodnia przeżyło: intubuje je, podaje surfaktant do płuc, utrzymuje temperaturę ciała. Na drugim, w tym samym tygodniu ciąży, życie płodu może zostać zakończone.
Różnica między nimi nie leży w dziecku. Leży w tym, czy matka go chce.
Jak to wygląda w prawie
W Wielkiej Brytanii od 1990 roku granicą dla większości aborcji jest 24. tydzień ciąży. Uzasadniano ją wtedy właśnie granicą przeżywalności. Od tamtej pory przeżywalność przesunęła się wyraźnie niżej, a granica prawna pozostała ta sama.
Japonia postąpiła inaczej. Tam granica dopuszczalności aborcji została w 1991 roku obniżona do 22. tygodnia, właśnie ze względu na postęp neonatologii.
W Polsce przesłanka związana z ciężkim upośledzeniem płodu była dopuszczalna tylko do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem matki. Trybunał Konstytucyjny uznał ją w 2020 roku za niezgodną z konstytucją. Przesłanka zagrożenia życia lub zdrowia kobiety nie ma w ustawie granicy czasowej.
Co mówią lekarze
Wielu neonatologów przyznaje, że ta sprzeczność ich porusza. Uczono ich, że od pewnego momentu płód jest potencjalnym pacjentem, i każdy dzień ich pracy to potwierdza. Część ginekologów odpowiada, że to dwie różne sytuacje: w jednej rodzice chcą dziecka i proszą o ratunek, w drugiej kobieta nie może lub nie chce kontynuować ciąży. Sama możliwość przeżycia, ich zdaniem, nie przesądza o tym, że kobieta ma obowiązek ciążę donosić.
Inni zwracają uwagę, że problem nie dotyczy większości aborcji. Zdecydowana większość odbywa się w pierwszym trymestrze, daleko od granicy przeżywalności. Przypadki po 20. tygodniu to niewielki odsetek, zwykle związany z ciężkimi wadami płodu albo zagrożeniem dla kobiety.
Pytanie, które zostaje
Skoro granica przeżywalności przesuwa się wraz z techniką, to czy wartość życia płodu też zależy od techniki? Dziecko z 22. tygodnia nie zmieniło się od lat 80. Zmieniły się tylko inkubatory.
Lekarz, który dziś przerywa ciążę w 22. tygodniu, wie, że w sąsiednim budynku jego kolega walczyłby o to samo dziecko i miałby niemałe szanse wygrać. Trudno tę wiedzę odłożyć na bok.
Pytanie do lekarzy
Czy pracowaliście w szpitalu, w którym na jednym oddziale ratuje się skrajne wcześniaki, a na innym przerywa się ciąże w podobnym wieku? Czy ta sprzeczność była omawiana w zespole? Można o tym napisać, także anonimowo, przez formularz kontaktowy.
Źródła
- Analiza danych Vermont Oxford Network o dzieciach urodzonych w 22.–25. tygodniu ciąży (2014–2023), zespół z udziałem N.S. Boghossian, „JAMA” 2025, doi: 10.1001/jama.2025.3033; omówienie: University of South Carolina – sc.edu.
- Guinness World Records, Most premature baby (Curtis Means, 2020).
- Abortion Act 1967 w brzmieniu nadanym przez Human Fertilisation and Embryology Act 1990 (Wielka Brytania).
- Ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, art. 4a.
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r., sygn. K 1/20.